دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی 2783-2279 7 4 2025 12 22 Evaluation of the Alignment of Geography Lessons in Second-Cycle Elementary Social Studies Textbooks with Environmental Education Standards ارزیابی انطباق محتوای دروس جغرافیای کتاب‌های‌ مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی با استانداردهای آموزش محیط‌زیست 41 68 4554 10.48310/rsse.2025.20178.1285 FA محمد عظیمی دانشیار علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. امین گلشن گروه مطالعات برنامه ریزی درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران نیما صادقزاده بلیل دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Journal Article 2025 07 20 <strong>Background and Objectives:</strong> Environmental education plays a crucial role in shaping students’ attitudes, skills, and sustainable behaviors. Geography lessons in second-grade social studies textbooks serve as effective tools to achieve these objectives. Considering the importance of developing environmentally responsible citizens, it is essential to examine the extent to which environmental components are covered. This study aims to analyze the content of geography lessons and assess their alignment with environmental education standards. <strong>Methods:</strong> The study employed qualitative content analysis with a quantitative approach. Data analysis utilized Shannon’s entropy model, a scientific method for measuring the distribution and significance of concepts. Data were processed using R software, version 4.5.0. The population included all geography lessons in second-grade social studies textbooks, treated entirely as the research sample. Data collection relied on a specialized checklist designed by the researchers. Content validity was confirmed by eight experts, and reliability was ensured with Cohen’s Kappa index (0.82). <strong>Findings:</strong> Results revealed that environmental components were presented in a logical, stepwise manner. Water and soil received the most attention, while the biosphere and sound were less emphasized in lower grades. Correlation and entropy analyses indicated that the content is coherent and well-structured, gradually introducing students to complex environmental concepts. <strong>Conclusion:</strong> Geography lessons in second-grade social studies textbooks, through a gradual and coherent design, foster environmental knowledge, attitudes, and ecosystemic thinking skills. Greater focus on under epresented components could further enhance the effe ctiveness of environmental education, nurturing students into proactive and responsible environmental citizens. <strong>پیشینه و اهداف:</strong> آموزش محیط‌زیست نقش محوری در شکل‌دهی نگرش‌ها، مهارت‌ها و رفتارهای پایدار دانش‌آموزان دارد و دروس جغرافیای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی به‌عنوان ابزار آموزشی، فرصت مناسبی برای تحقق این اهداف فراهم می‌کنند. با توجه به اهمیت پرورش شهروندان مسئول محیط‌زیستی، بررسی میزان پوشش مؤلفه‌های زیست‌محیطی در این دروس ضروری است. هدف این پژوهش، تحلیل محتوای دروس جغرافیا و تعیین انطباق آن با استانداردهای آموزش محیط‌زیست است.<strong>روش‌ها‌:</strong> این مطالعه با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد کمی انجام گرفت. در تحلیل داده‌ها از الگوی آنتروپی شانون استفاده شد که روشی علمی برای سنجش توزیع و میزان اهمیت مفاهیم به شمار می‌رود. پردازش داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار R نسخه 4.5.0 صورت پذیرفت. جامعه آماری پژوهش شامل محتوای دروس جغرافیای کتاب‌های‌ مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی بود؛ باتوجه‌به ماهیت موضوع، کل این جامعه به‌عنوان نمونه پژوهش در نظر گرفته شد. ابزار گردآوری داده‌ها، چک‌لیست اختصاصی بود که پژوهشگران برای تحلیل محتوای کتب طراحی کرده بودند. روایی محتوایی توسط هشت متخصص تأیید و پایایی با شاخص کاپای کوهن 82/0 تضمین شد. <strong>یافته‌ها:</strong> یافته‌ها نشان داد که مؤلفه‌ها با توزیع مرحله‌ای و منطقی در دروس جغرافیا ارائه شده‌اند. آب و خاک بیشترین پوشش را دارند و زیست‌کره و صوت در پایه‌های پایین‌تر کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. تحلیل همبستگی و آنتروپی نشان داد که محتوا یکپارچه و منسجم است و دانش‌آموزان به‌تدریج با مفاهیم پیچیده زیست‌محیطی آشنا می‌شوند.<strong> نتیجه‌گیری:</strong> دروس جغرافیای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی با طراحی تدریجی، زمینه رشد دانش و نگرش محیط‌زیستی را فراهم می‌کنند و مهارت‌های تفکر اکوسیستمی را تقویت می‌سازند. با این حال، توجه بیشتر به مؤلفه‌های کمتر پوشش‌یافته، می‌تواند اثرگذاری آموزش محیط‌زیست را افزایش دهد و دانش‌آموزان را به شهروندانی فعال و مسئول در حفاظت از محیط‌زیست تبدیل کند. https://alborzmag.cfu.ac.ir/article_4554_c1951b4ddb951f094d366c68f48bd226.pdf