دانشگاه فرهنگیان پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی 2783-2279 7 4 2025 12 22 Reflection of the Components of De Bono's Thinking in the History Section of Junior High School Social Studies Textbooks بازتاب مؤلفه‌های تفکر دوبونو در بخش تاریخ کتاب‌های‌ درسی مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول 125 142 4697 10.48310/rsse.2025.20886.1309 FA راحله محمدباقر استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران، ایران. Journal Article 2025 09 14 Background and Objectives:In recent decades, the attention of education researchers to fostering creative thinking in students has increased. One of the effective approaches in this field is Edward de Bono's Six Thinking Hats model, which was designed with the aim of organizing and guiding the thinking process. This model introduces six distinct ways of thinking in the form of six colored “hats.” The present study aimed to examine and analyze the content of the history section of junior high school social studies textbooks based on Edward De Bono’s components of thinking. Method: The research method was descriptive and of the content analysis type and applied research approach. The statistical population of the research was the history section of the social studies textbooks of the first secondary school in the academic year 1404-1405, and the entire statistical population was considered as a sample. The measurement tool was a researcher-made content analysis checklist, and the research results were analyzed using descriptive statistics indicators in the "Shannon entropy" analytical process. Findings: In the history section of junior high school social studies textbooks, the components of thinking were mentioned 376 times. Also, the frequency of the components of thinking of white, red, black, yellow, <strong>پیشینه و هدف</strong>:<strong> </strong>در دهه‌های اخیر، توجه پژوهشگران تعلیم و تربیت به پرورش تفکر خلاق، در دانش‌آموزان افزایش یافته است. یکی از رویکردهای مؤثر در این زمینه، <strong>الگوی شش کلاه تفکر ادوارد دوبونو</strong> است که با هدف سامان‌دهی و هدایت فرایند اندیشیدن طراحی شده است. این الگو شش شیوه‌ متمایز تفکر را در قالب شش «کلاه» رنگی معرفی می‌کند.<strong> </strong>پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل محتوای بخش تاریخ کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی متوسطه اول بر اساس مؤلفه‌های تفکر ادوارد دوبونو اجرا شد. <strong>روش: </strong>روش پژوهش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا و رویکرد پژوهش کاربردی بود. جامعه آماری پژوهش، بخش تاریخ کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی متوسطه اول در سال تحصیلی 1405- 1404 بود که، کل جامعه آماری به عنوان نمونه در نظر گرفته شد. ابزار اندازه‌گیری چک‌ لیست تحلیل محتوای محقق ساخته بود و نتایج پژوهش با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی در فرایند تحلیلی «آنتروپی شانون» مورد بررسی قرار گرفت.<strong> پژوهش: </strong>در بخش تاریخ کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی دوره<strong> </strong>متوسطه اول، 376 مرتبه به مؤلفه‌های تفکر اشاره شده است. همچنین فراوانی مؤلفه‌های تفکر کلاه‌های سفید، قرمز، سیاه، زرد، سبز و آبی به ترتیب 143، 35، 53، 60، 35 و 50 بوده است.<strong> نتیجه‌گیری: </strong>عمده‌ترین نتایج پژوهش بیان‌کننده آن است که در بین پایه‌های تحصیلی متوسطه اول، پایه هفتم با میزان بار اطلاعاتی 1.515 و ضریب اهمیت 0.360 بیشترین توجه و پایه هشتم با میزان بار اطلاعاتی 1.454 و ضریب اهمیت 0.317 کمترین توجه را به مؤلفه‌های تفکر به خود اختصاص داده بودند. https://alborzmag.cfu.ac.ir/article_4697_e554e94fa9341b4e4b7f28a845efa35b.pdf